ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ
Η ΙΕΡΑ ΠΟΛΙΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ



Οι Ρωμαϊκοί και Βυζαντινοί Χρόνοι


Είναι γνωστό ότι το Μεσολόγγι σαν οικισμός αναφέρεται για πρώτη φορά στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα. Εν τούτοις στην εύφορη πεδιάδα που εκτείνεται νοτίως του Ζυγού έως την Θάλασσα και μεταξύ των ποταμών Αχελώου και Ευήνου δέσποζαν από την αρχαιότητα οι μεγάλες πόλεις της Καλυδώνας και της Πλευρώνας. Είναι φυσικό δε, ότι θα υπήρχαν και πολύ μικρότεροι οικισμοί, όπως και σήμερα.
Στην ρωμαϊκή περίοδο η Αιτωλία ήταν τμήμα της επαρχίας της Αχαΐας η οποία είχε πρωτεύουσα την Κόρινθο, ενώ η Ακαρνανία ήταν τμήμα της Ηπείρου που είχε πρωτεύουσα τη Νικόπολη (που ιδρύθηκε μετά το 31 π.Χ. από τον Οκτάβιο Αύγουστο για να θυμίζει τη νίκη του επί του ενωμένου στόλου του Μάρκου Αντωνίου και της Κλεοπάτρας).
Σημειώνουμε ότι για να οικισθεί η Νικόπολη οι Ρωμαίοι μετακίνησαν υποχρεωτικά τους κατοίκους της Πλευρώνας και τις Καλυδώνας, οι οποίες σταμάτησαν έτσι να είναι μεγάλες πόλεις
Κατά τους τρείς μεταχριστιανικούς αιώνες δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες ούτε για την Αιτωλοακαρνανία ούτε για την περιοχή του Μεσολογγίου και το ίδιο ισχύει και για τα βυζαντινά χρόνια μέχρι την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης.
Με την ίδρυση όμως του ελληνικού Δεσποτάτου της Ηπείρου (το 1204) με πρωτεύουσα την Άρτα, η Αιτωλοακαρνανία αρχίζει να αναφέρεται πάλι σε πολλά ιστορικά βιβλία μια και αποτελεί το νότιο τμήμα του δεσποτάτου.
Το 1358 Αλβανοί υπό τον Κάρολο Τόπια συντρίβουν το στρατό του τελευταίου δεσπότη Νικηφόρου Β΄ και έτσι καταλύεται το δεσποτάτο και όλη η περιοχή του περιέρχεται στην κυριαρχία στου Σέρβου ηγεμόνα Συμεών.
Τότε η Αιτωλία γίνεται κτήση του Αλβανού Φυλάρχου Γκίνου Μπούα- Σπάτα. Αμέσως μετά όμως η περιοχή κατακτάται από τον Κάρολο Α΄ Τόκο, Ιταλό κόμητα της Κεφαλονιάς από τους κληρονόμους του οποίου παίρνουν την περιοχή οι Τούρκοι. Το Αγγελόκαστρο καταλήφθηκε το 1449 και η υπόλοιπη Αιτωλία κατά το 1450.
Ελεύθερη από τους Τούρκους παρέμεινε μόνο η Ναύπακτος, η οποία παρέμεινε στην κυριαρχία των Βενετών.
Από τον 3ο έως τον 14ο αιώνα μ.Χ. η περιοχή της Αιτωλίας γνώρισε πολλές εισβολές άλλων φυλών, οι οποίες προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές με μικρά διαλλείματα σταθερότητας.
Αναφέρουμε τις επιδρομές των Βησιγότθων, Βανδάλων, Σλάβων, Βουλγάρων, Νορμανδών, Σέρβων.
Κατά την διάρκεια της βυζαντινής περιόδου, ήδη από τα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια, κτίζονται πολλοί ναοί σε όλη την Αιτωλοακαρνανία, δείγμα του γρήγορου εκχριστιανισμού της περιοχής. Στην κοντινή προς το Μεσολόγγι περιοχή του όρους της Βαράσοβας δημιουργείται (κατά τον 10ο και 11ο αιώνα) μια ολόκληρη μοναστική πολιτεία με σπήλαια- μοναστήρια, τα οποία έχουν ανασκαφεί προσφάτως.
Κατά την βυζαντινή περίοδο εξ άλλου έχουμε κάποιες πληροφορίες που αφορούν τα θρησκευτικά πράγματα. Έτσι γνωρίζουμε ότι κατά τα πρώτα βυζαντινά χρόνια ολόκληρη η Αιτωλο-Ακαρνανία υπήγετο στην Μητρόπολη Νικοπόλεως μαζί με όλη την Ήπειρο (έως και την σημερινή Νότια Αλβανία).
Μετά το 900 μ.Χ. και την παρακμή της Νικοπόλεως, η έδρα της Μητρόπολης μεταφέρεται στην Ναύπακτο. Στον χώρο της Αιτωλοακαρνανίας βρίσκονταν οι Επισκοπές Βονδίτζης (Βονίτσης), Αετού, Αχελώου και φυσικά η περιοχή της Ναυπάκτου, που υπαγόταν κατ’ ευθείαν στον Μητροπολίτη.
Μετά την ίδρυση του Δεσποτάτου της Ηπείρου πολλές επισκοπές της Ηπείρου περιήλθαν στην δικαιοδοσία της Μητροπόλεως Ιωαννίνων, η οποία περιορίσθηκε πλέον στην Αιτωλοακαρνανία αλλά κράτησε την επισκοπή της Άρτας και αυτή των Ρωγών.
Εξ άλλου μετά το 1367 ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου αναγκάστηκε από τους Λατίνους να μεταφέρει την έδρα του στην Άρτα και έτσι πήρε τον τίτλο Ναυπάκτου και Άρτης, τον οποίον διατήρησαν όλοι οι Μητροπολίτες έως το 1821.
Φαίνεται, ότι το Μεσολόγγι και το Αιτωλικό υπάγονται στην δικαιοδοσία της Επισκοπής Αχελώου (ο Αχελώος ήταν πόλη άγνωστης τοποθεσίας πλησίον του Αγγελοκάστρου). Σημειώνεται ότι επί Τουρκοκρατίας (17ο αιώνα) η έδρα αυτής της επισκοπής μεταφέρθηκε στο Αγγελόκαστρο.

Βιβλιογραφία
Το κείμενο έχει ληφθεί από το βιβλίο του Αθ. Δ. Παλιούρα με τίτλο «ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑ», (ΙΦΙΤΟΣ, Αγρίνιο 2004)