ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ
Η ΙΕΡΑ ΠΟΛΙΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ

 
Μετά την ανεξαρτησία (1829 - 1900)

Η Πόλη απελευθερώθηκε την 2-5-1829 και οι κάτοικοι, που επανήλθαν την βρήκαν ολοκληρωτικά σχεδόν κατεστραμμένη.
Ο Κυβερνήτης της Ελλάδος Ιωάννης Καποδίστριας αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης εξέδωσε διάταγμα (14-5-1829) για να καταρτισθεί κατάλογος των φονευθέντων κατά τις πολιορκίες και να γίνει μνημείο για αυτούς.
Το μνημείο έγινε πραγματικά και σε αυτό τάφηκαν τα όσα οστά βρέθηκαν το 1838 όταν οι βασιλείς Όθων και Αμαλία επισκέφθηκαν για δεύτερη φορά το Μεσολόγγι.
Το 1833 η Πόλη έγινε η πρωτεύουσα του Νομού Αιτωλίας και Ακαρνανίας.
Καθ’ όλο τον 19ο αιώνα το Μεσολόγγι διατηρεί μεγάλη αίγλη ως πόλη της οποίας η πτώση σηματοδότησε την Ελευθερία της Ελλάδος.
Οι περισσότεροι κάτοικοί της ήταν οι επανελθόντες αγωνιστές και οι απόγονοί τους, οι οποίοι είχαν ζωντανές τις αναμνήσεις από τον επικό αγώνα τους για την εθνική ελευθερία.
Αυτή η περηφάνεια δημιούργησε τις συνθήκες για έντονη συμμετοχή τους και στα πολιτικά και στα πολιτιστικά πράγματα.

Έτσι κατά τον 19ο αιώνα έχουμε πέντε Μεσολογγίτες Πρωθυπουργούς, τους:
Σπυρ. Τρικούπη (1778-1873)
Ζην. Βάλβη (1800-1872)
Δημ. Βάλβη (1817-1892)
Επ. Δεληγιώργη (1829-1879)
Χαρ. Τρικούπη (1832-1896)

Οι πρόγονοί τους είχαν πολεμήσει και κάποιοι είχαν σκοτωθεί κατά την Έξοδο την 10-4-1826. Από αυτούς ο Χαρ. Τρικούπης υπήρξε ο πραγματικός εκσυγχρονιστής της Ελλάδος.
Επίσης την ίδια προγονική προέλευση έχουν και οι πέντε μεγάλοι ποιητές της Μεσολογγίτικης Σχολής, οι οποίοι γεννήθηκαν και ξεκίνησαν την πορεία τους στον ίδιο αιώνα:
Κωστής Παλαμάς (1859-1943)
Γεώργιος Δροσίνης (1860-1951)
Μιλτιάδης Μαλακάσης (1885-1958)
Ρήγας Γκόλφης (1885-1958)
Αντ. Τραυλαντώνης (1867-1943)

Περί τα τέλη του αιώνα κατασκευάζονται στο Μεσολόγγι δύο μεγάλα για την εποχή έργα:
Ο δρόμος από την Πόλη μέχρι το νησί της Τουρλίδας, μήκους 5 περίπου χιλιομέτρων. Κατασκευάζεται μέσα στην αβαθή λιμνοθάλασσα και την χωρίζει σε δύο μέρη, τα οποία σήμερα ονομάζονται λιμνοθάλασσα της Κλείσοβας και λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου (υπάρχει και η λιμνοθάλασσα του Αιτωλικού). Ο δρόμος υπάρχει και σήμερα και σκοπός του ήταν η μεταφορά εμπορευμάτων και επιβατών μέχρι και από την Τουρλίδα, από όπου επιβιβάζονταν στα διερχόμενα πλοία.
Μέχρι τότε λιμάνι της πόλης ήταν το νησί του ’η-Σώστη.
Η σιδηροδρομική γραμμή από το Αγρίνιο έως το Μεσολόγγι και από εκεί στο μικρό λιμάνι του Κρυονερίου τελείωσε το 1990 και ήταν μέρος της Σιδηροδρομικής πολίτικης του Χαρ. Τρικούπη. Από το Κρυονέρι επιβάτες και εμπορεύματα περνούσαν με πλοίο προς την Πάτρα.

Στον ίδιο αιώνα στην πόλη εκλέχτηκαν σημαντικοί δήμαρχοι:
Δημ. Καψάλης
Γεωργ. Διαλετής
Σπυρ. Μαχαλιώτης
Ιωαν. Γιαννόπουλος
Δημ. Ζαροκανέλης
Γεωρ. Μακρής
Ηλίας Παπαδόπουλος
Πάνος Καψάλης

Επίσης κατά τον ίδιο αιώνα ολοκληρώθηκε ο Κήπος των Ηρώων και ξεκίνησαν και οι Εορτές της Εξόδου αλλά και η διοργάνωση του Πανηγυριού του Αη-Συμιού με την σημερινή μορφή του.
Η φήμη της Πόλης προσέλκυσε πολλούς σημαντικούς επισκέπτες από τους οποίους αναφέρουμε την Ελισάβετ, Αυτοκράτειρα της Αυστρίας, το 1889.
Επίσης, η ίδια φήμη προσέλκυσε μεγάλους ευεργέτες:
  • Τους Γεώργιο και Αναστάσιο Χαντζηκώνστα, οι οποίοι άφησαν κληροδότημα, με το οποίο το 1845 κατασκευάστηκε το Νοσοκομείο του Μεσολογγίου. Το πρώτο κτίσμα κατέρρευσε και κτίστηκε νέο το 1906.
  • Τους Θεόδωρο και Κωνσταντίνο Ξενοκράτη, οι οποίοι το 1885 κατασκεύασαν το μεγαλοπρεπές ΞΕΝΟΚΡΑΤΕΙΟ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟ.
  • Τον Κωνστ. Χαντζηνκώστα, ο οποίος διέθεσε χρήματα για την κατασκευή του ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ.